Inną formą ochrony zabytków jest utworzenie parku kulturowego. Wyróżniające się krajobrazowo tereny, na których znajdują się nieruchomości zabytkowe charakterystyczne dla danej miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej, mogą w ten sposób zostać objęte ochroną. Decyzję o utworzeniu na danym terenie parku kulturowego podejmuje rada gminy na podstawie uchwały, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Utworzonemu parkowi kulturowemu nadaje się nazwę i wyznacza się granice. Dla jego obszarów sporządza się obowiązkowo miejscowy plan zagospodarowania...

Kolejną ważną formą ochrony zabytków jest uznanie za pomnik historii. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznać nieruchomość zabytkową o wyjątkowej wartości dla polskiej kultury za pomnik historii. Zabytki uznane za pomniki historii są przedstawiane Komitetowi Dziedzictwa Światowego, który podejmuje decyzję o wpisie na Listę Dziedzictwa Światowego. Zatwierdzony pomnik historii jest objęty ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, przyjętej w Paryżu,  16...

Wpis do rejestru zabytków określa prawnie nieruchomość jako zabytek, co pociąga za sobą skutki prawne w formie praw i obowiązków ciążących na właścicielach, posiadaczach i użytkownikach nieruchomości wpisanych do rejestru. Zabytkowy charakter nieruchomości poświadczony wpisem do rejestru zobowiązuje właściciela lub posiadacza do stałej współpracy z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Zagospodarowanie na cele użytkowe nieruchomości zabytkowej wpisanej do rejestru zabytków wymaga od właściciela lub posiadacza posiadania wielu dokumentów dotyczących zabytkowego...

Pierwszą i podstawową formą ochrony w polskim systemie ochrony zabytków jest rejestr zabytków. Wpisanie dobra kultury do rejestru zabytków określa precyzyjnie sytuację prawną zabytku, a także umożliwia jego skuteczniejszą ochronę. Obiekt wpisany do rejestru zabytków podlega ochronie prawnej wynikającej przede wszystkim z przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Prowadzeniem rejestru zabytków dla danego województwa zajmują się wojewódzcy konserwatorzy zabytków. Podejmują oni decyzje dotyczące wpisu poszczególnych dóbr kultury do rejestru. O wpis do...

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami została uchwalona 23 lipca 2003 roku. Poprzednio obowiązywały regulacje prawne w tej dziedzinie określone w ustawie o ochronie dóbr kultury z 15 lutego 1962 roku. Ze względu na duży upływ czasu i potrzebę uaktualnienia wielu przepisów, a także konieczność dostosowania polskiego prawa do prawa Unii Europejskiej zaistniała potrzeba uchwalenia nowej ustawy dotyczącej ochrony zabytków. Przepisy dotyczące ochrony zabytków pomimo licznych nowelizacji wymagały dostosowania do obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej. Regulacje prawne...